Hôm nay đọc được cậu truyện về những người châu Âu di cư qua châu Mỹ, một cặp vợ chồng. Ở quê hương họ có một gốc cây hạt dẻ lớn, nhờ gốc cây đó, chàng trai tỏ tình cô gái và rồi 2 người lấy nhau. Họ mang 5 hạt giống của cây hạt dẻ to lớn đó qua châu Mỹ gầy dựng cuộc sống. Năm hạt giống, chỉ còn lại một, sau bao nhiêu khắc nghiệt của môi trường, một cây hạt dẻ xanh tốt. Người con trong nhà của cặp vợ chồng đó lớn lên, mua một cái máy ảnh rồi không hiểu tại sao, người con đó chọn ngày 21 hàng tháng để chụp lại hình dáng của cây hạt dẻ. Rồi người cha lại mất đi, người con lại tiếp tục truyền thống ngày 21 hàng tháng. Và rồi các thế hệ được che chở dưới bóng cây, cũng được gia đình nhỏ ấy ghi lại giáng hình của mình. Có lúc họ cũng tự hỏi tại sao lại làm điều đó, họ cũng không biết. Nhưng nhìn lại những bức hình của cây hạt dẻ, họ chọn tiếp tục như cái cái cách mà gốc hạt dẻ kiên cường che chở cho họ.
Mình đã khá lâu mới viết lại những dòng suy nghĩ “dài dài” kiểu như này, trước đây thì viết nhiều, nhưng giờ đây chỉ có 1 năm 1 lần. Nhưng kiểu gì thì cũng muốn lấy cái máy ra, vừa viết, vừa suy nghĩ lại năm vừa rồi.
Dấu mốc tuổi 30
Tính mình hay lo hay nghĩ ngợi, chắc do thực hành khắc kỉ sai cách, nhưng 2025 thì mới 29 tuổi thôi nhưng lúc nào cũng nghĩ là còn mấy tháng nữa là 30 tuổi rồi. Và nghe rất nhiều những “kinh nghiệm” không positive lắm về tuổi 30. Nào là sức khỏe đi xuống trầm trọng, sự nghiệp ở bên kia sườn dốc, tài sản trong tay không có gì, vợ con thì chưa thấy có tí dấu hiệu.
Vậy là dành cả nửa năm đầu over thinking về 30 tuổi về mình phải làm gì, rốt cuộc mình cần làm gì, mình định làm gì với cái cuộc đời này. Kết quả là cũng chả biết, nhưng hay cái là còn chục ngày nữa là chính thức 30 thì thấy mọi việc không có tồi tệ như mình nghĩ, nó là một sườn dốc thoải chứ không phải là một vực sâu mà tuổi 30 sẽ bị đá xuống như mình nghĩ.
30 tuổi không đáng sợ như mình nghĩ!
Gia đình
Càng bắt đầu “có tuổi” thì mình lại càng hiểu hơn giá trị của gia đình, hiểu hơn về nỗi buồn của bố, nước mắt của mẹ,… Thấy lặng người khi tối chỉ toàn tiếng ho của ông già. Mình là người không biết bộc lộ cảm xúc, hoặc là chỉ biết bộc lộ cảm xúc buồn, nên kiểu ngồi nói chuyện với bố mẹ cũng chả biết nói gì.
Nhưng thấy còn được ăn cơm cùng bố mẹ, chị và em gái, cũng là thứ gì đó đáng quý phải trân trọng. Thấy vừa buồn vừa hiểu đứa em gái chỉ lo ngủ mà bỏ bữa ăn chung với bố mẹ, hồi bằng tuổi nó mình cũng khác éo gì đâu. Mới ra đời thì muốn có này có nọ, chứng tỏ bản thân, bố mẹ lúc nào cũng ở đó, cũng có hiểu đi làm mệt như nào đâu. Vậy là chỉ cắm đầu vào làm, có cơ hội về nhà thì chỉ ngủ thôi.
Start-up
Chà 3 năm cmnr, 3 năm thì gọi là trưởng thành rồi chứ chả còn non trẻ gì cả.
- Có việc mình nghĩ mình sẽ làm được, mình làm và nó không được
- Có việc mình nghĩ mình sẽ làm được, mình làm vàn nhận ra mình không làm được :))
- Có việc mình nghĩ chắc chắn sẽ làm được, mình làm và mình cook
- Có việc mình nghĩ hoài cũng ko biết làm gì, thôi làm đại, mình tìm thấy gì đó.
Mình học lập trình theo cách bruce-force (nghĩa là có 100 cách thì sẽ thử 100 cách để tìm ra được quy luật), chẳng may cái cách mình start up cũng na ná kiểu z. Nghĩ cái này, thử cái kia, đọc thêm về cái này, code thử về cái kia. May mắn là sau 3 năm cũng gọi là đãi cát tìm được vàng, còn sống tới bây giờ.
Ngay từ khi bắt đầu, mình đã nghĩ chà khả năng cao là start up thất bại rồi, thường thì người ta nói phải start up lần 2 thì mới có tỉ lệ thành công cao hơn. Nhưng mà nếu không thử lần đầu thì làm sao có lần 2? Vậy là làm! Hồi đó cũng tâm niệm rằng, nếu mà làm start up chỉ kiểu đủ ăn, phập phồng thì cũng nên cook, chia tay sớm bớt đau khổ.
Giống như cây hạt dẻ trong câu chuyện ở đầu, mình nghĩ nêu cứ nhìn tính xem cái cây mình trồng được bao lâu thì mình sẽ luôn thấy sao mà chậm quá, thay vì vậy mối tháng giữ lại một khoảng khắc, tới lúc sẽ thấy sự thay đổi đáng kinh ngạc.
Nhìn lại hành trình, mình nghĩ mình tự hào vì những gì mình làm được, tự hào vì có những người ngồi chung chiếc thuyền mà mình đang chèo lái. Biết ơn vì 3 năm vừa qua.
AI
Chà cái này thì chắc là hot nhất rồi khỏi phải nói. Hồi xưa mới ra trường cũng có suy nghĩ là có nên theo làm AI không, mà hồi đó nghĩ AI bị giới hạn ở phần cứng mất rồi, chắc vẫn còn stuck hoài, vậy mà giờ đây đi đâu cũng thấy.
Mình không giỏi lịch sử nhưng mình có nghe nhiều câu chuyện về máy hơi nước, về điện. Hay đơn giản nhất là việc chế tạo ra máy tính cầm tay, khiến cho giáo viên phản đối vì học sinh sẽ không còn biết tính toán nữa. Khi máy hơi nước được chế tạo, những người sử dụng sức tay chân bị đào thảo. Mình cũng nghe về việc thực ra công việc sẽ không mất đi, sẽ lại có những ngành nghề mới, công việc mới,… nên cũng chẳng có gì phải đáng lo cả.
Tới giờ mình cũng không ngờ được là chính bản thân mình đang sống trong bước nhảy vọt của nhân loại - AI. Có lo lắng, có hào hứng, cũng có cảm giác bị tụt lại,… đó là những gì mình cảm nhận trong khoảng thời gian quan.
Có những thứ về AI mà mình thấy
- AI là một cỗ máy xác xuất khổng lồ. Model Language là những settings khác nhau cho cỗ máy xác xuất đó. Nên bản chất, AI có xác xuất đúng và sai. Ở chiều ngược lại, con người là cỗ máy của niềm tin, họ tin câu chuyện kể cho nhau, tin về những lời hứa hẹn, và thường tin vào những thứ mình đọc được, nghe được và thấy được.
- Tri thức hay trí tuệ, là những thứ có pattern (mang tính quy luật). Nghĩa là bạn có 1 + 1 = 2. Hay là quả banh có trọng lượng X, sau khi thả ở đổ cao Y với g = 0.8 thì sau Z giây sẽ chạm mặt đất,… Do đó việc người ta hay nói là AI sẽ không có cảm xúc hay là không thể tìm ra được những thứ mới, thì thực ra câu hỏi là bạn tin là cảm xúc hay những thứ mới là có pattern hay không. Nếu tin là có thì chẳng qua là do con người và AI chưa tìm ra, còn nếu tin là không thì bạn chọn tin con người sẽ vẫn giữ ưu thế.
- Giống loài - theo cách hiểu trước đây là do mẹ thiên nhiên tạo ra. Nhưng sẽ như thế nào nếu AI là một giống loài mới, không gói gọn trong cơ thể sinh học mà bị gói gọn trong cơ thể máy móc? AI là sản phầm của con người, con người là sản phẩm của mẹ thiên nhiên, vậy theo tính chất bắc cầu, AI có phải cũng là con của mẹ thiên nhiên?
Sức khỏe
Năm nào thì mình cũng suy nghĩ về sức khỏe hết, chắc là trong đầu luôn luôn có một hạt mầm suy nghĩ sức khỏe mình không tốt.
Năm nay có cái mới là tự cooking, thực ra thì mình cũng khá là thích nấu ăn, nhưng lười dọn nên trước giờ dẹp luôn mấy cái chuyện nấu nướng. Kì này thì back lại tập tành, cũng chỉ nấu những món đơn giản. Cái vui của việc cooking là mình có thể mindful vào làm một thứ gì đó và cái thú vị nữa là mình có thể test bản thân.
Mình có nghe một tập podcast mà trong đó ngôi làng treo một câu
We are what we eat.
Nên việc tự nấu tự ăn cũng là một quá trình thử sai khám phá bản thân khá hay. Kiểu như ăn nhiều dầu mỡ thì suy nghĩ, năng lượng của mình sẽ ntn. Ăn nhiều rau sanh, eat clean thì mức năng lượng trong người như thế nào.
Qua quá trình thử sai thì đúng là mấy cái eat clean ảnh hưởng rất tốt tới cơ thể, tuy nhiên đợi tới lúc có tác dụng khá là lâu. VD mình sẽ phải eat clean tầm 1 tháng thì lúc đó mới thấy cơ thể thay đổi.
Back lại câu nói “we are what we eat” thì cái này không chỉ gói gọn trong việc mình bỏ cái gì vào mồm, mà bao gồm cả những câu từ thông qua tai, cả những dòng suy nghĩ chạy trong đầu. Kiểu như nếu cứ đọc tin tức drama nhiều thì tự nhiên bản thân cũng dễ thành con người hay phán xét 1 cách một chiều, hay đánh giá người khác,…
Sự bất ổn
Tiền bạc không còn là tiền bạc
Nghề lập trình không còn tồn tại nữa
Thuế treo trên cổ
Kinh doanh khó khăn
AI đang cướp mất công việc, layoff
Có quá nhiều thứ rơi vào trạng thái bất định! Những thứ mình tin là chắc chắn thực ra cũng không chắc chắn như mình nghĩ. Thế giới bước vào giai đoạn siêu bất ổn và thấp bé như mình cũng chả biết phải làm như thế nào. Tuy nghiên có những thứ mà mình học được:
- Bản năng con người là thích nghi, vì vậy hãy học cách thích nghi
- Redundance, thiên nhiên chế tác ra 2 quả thận trong khi chỉ 1 quả cũng ổn, vì thiên nhiên biết là sinh vật có thể làm hư mất 1 quả. Nên cách để hedge việc rủi ro là Redundance. Những thứ mình nghĩ mình chỉ cần X là đủ, thì hãy để thành 2X.
Năm 2025 chắc là năm mà mình over-thinking nhiều nhất, nên hầu hết là những dòng suy nghĩ rời rạc mà đêm giao thừa ngồi gõ lại. Bài học lớn nhất 2025 mang tới cho mình là quá lo lắng cho tương lai giúp mình suy nghĩ nhiều hơn, nhưng ngược lại thì chất lượng cuộc sống suy giảm rõ rệt. Nên là bớt lo lắng lại, kiên trì vào hành trình!